Facebook giả mạo: quý vị có tìm được người đứng sau?

Một khuôn mặt quen, ba tình huống khác nhau

Trong nhóm Facebook tiếng Việt, một người mang ảnh quen có thể nhắn xin mượn tiền. Một người khác có thể rao phòng rồi đòi tiền giữ chỗ. Cũng có người dùng tên khác để tham gia nhóm.

Đây là những tình huống minh họa, không phải một vụ việc được xác nhận ở Little Saigon. Chúng đặt ra cùng một câu hỏi: chỉ có đường link, liệu quý vị biết được người đứng sau?

Câu trả lời ngắn là: có thể có đầu mối để điều tra, nhưng người dùng bình thường khó tự xác định chính xác danh tính.

Trước hết, cần tách ba tình huống:

• Profile phụ: một hồ sơ cá nhân bổ sung thuộc tài khoản có sẵn. Tính năng này tự nó không đồng nghĩa với mạo danh.
• Profile mạo danh: người khác dùng danh tính của quý vị hoặc người quen để khiến người đọc hiểu lầm.
• Tài khoản bị chiếm quyền: tài khoản vốn của người thật, nhưng người khác đã giành quyền truy cập.

Trong tình huống cuối, tìm được chủ tài khoản ban đầu vẫn chưa trả lời được ai đã gửi tin nhắn xin tiền.

Nhiều profile không có nghĩa là nhiều người

Sự phân biệt ấy quan trọng vì Facebook cho phép một người có nhiều hồ sơ.

Theo công bố của Meta, người dùng đủ điều kiện có thể tạo tối đa bốn profile phụ ngoài profile chính. Meta là công ty sở hữu Facebook.

Meta cho biết profile chính không hiển thị việc người dùng có thêm profile phụ. Tuy nhiên, công ty vẫn cấm dùng các profile ấy để mạo danh người khác.

Vì vậy, người ngoài nhìn vào có thể không thấy chúng liên quan. Nhưng trong hệ thống, đó vẫn là những profile thuộc cùng tài khoản.

Điều này cũng không có nghĩa Meta đã kiểm tra căn cước thật của người đang sử dụng chúng.

Facebook có dấu vết nào mà quý vị không thấy?

Phần người dùng nhìn thấy chỉ là một phần của hồ sơ.

Trong chính sách quyền riêng tư, Meta mô tả dữ liệu về thiết bị, trình duyệt và địa chỉ IP. Người tạo tài khoản còn cung cấp email hoặc số điện thoại.

IP là địa chỉ dùng để kết nối trên mạng. Nó không phải số căn cước của người đang cầm điện thoại.

Chẳng hạn, nhiều người trong một nhà hoặc một tiệm có thể dùng chung đường Internet. Một đầu mối về kết nối chưa đủ chứng minh ai đã nhắn tin.

Trong điều tra, dấu vết kỹ thuật cần được đối chiếu với chứng cứ khác. Hồ sơ giao dịch và thời điểm trao đổi là những thông tin người bị hại có thể giữ lại.

Theo trang minh bạch của Meta, công ty xem xét yêu cầu dữ liệu của chính phủ theo luật áp dụng. Meta có thể bác yêu cầu hoặc đòi làm rõ phạm vi.

Đó không phải dịch vụ tra danh tính dành cho người dùng. Cũng không nên hiểu rằng cứ trình báo là cơ quan điều tra sẽ nhận được đầy đủ dữ liệu mình mong muốn.

Báo vụ mất tiền nhỏ có ích không?

Biết có dấu vết là một chuyện. Có người mở điều tra riêng cho vụ việc lại là chuyện khác.

FBI (Cục Điều tra Liên bang) nói rõ rằng cơ quan này không thể điều tra mọi đơn trình báo.

Điều đó không chứng minh rằng vụ dưới một số tiền nào đó sẽ bị bỏ qua. Người bị hại cũng không nên coi việc báo cáo là lời hứa sẽ bắt được thủ phạm.

IC3 là nơi FBI tiếp nhận trình báo tội phạm trên mạng. Theo thông tin tiếp nhận đơn, đơn có thể được chuyển đến cơ quan phù hợp để xem xét điều tra.

FTC (Ủy ban Thương mại Liên bang — cơ quan bảo vệ người tiêu dùng) cũng giải thích giá trị của việc báo cáo. Thông tin giúp cơ quan này nhận diện xu hướng và xây dựng hồ sơ chống kẻ lừa đảo.

Báo cáo vẫn có giá trị, dù quý vị chưa biết tên thật của người đã lấy tiền.

Nếu đã chuyển tiền, việc nào cần làm trước?

Với người vừa mất tiền, việc tìm ra cái tên không nên làm chậm bước báo giao dịch.

Bước 1 — Liên hệ ngay nơi đã chuyển tiền.

Theo hướng dẫn của FTC, người bị lừa qua Zelle hoặc chuyển khoản nên báo ngay ngân hàng hay credit union. Credit union là tổ chức tín dụng phục vụ thành viên.

Nếu trả bằng ứng dụng thanh toán, quý vị báo ứng dụng đó. Nếu trả bằng thẻ, hãy gọi đơn vị phát hành thẻ.

Quý vị có thể dùng số sau thẻ hoặc ứng dụng chính thức để liên hệ. Hãy nói rõ mình bị lừa và hỏi khả năng dừng giao dịch hoặc lấy lại tiền.

Đó là yêu cầu xem xét, không phải bảo đảm hoàn tiền.

Bước 2 — Giữ lại chứng cứ đang có.

FBI khuyên người bị hại giữ tài liệu và trao đổi điện tử liên quan đến thiệt hại. Một bộ hồ sơ dễ hiểu nên có:

• Đường link profile và đường link bài rao, nếu còn.
• Ảnh chụp tin nhắn có tên hiển thị, ngày và giờ.
• Nội dung yêu cầu chuyển tiền cùng số điện thoại hoặc email đã dùng.
• Biên nhận, mã giao dịch, số tiền và thông tin nơi nhận tiền.

Tên trên tài khoản nhận tiền là một đầu mối, chưa phải kết luận ai là thủ phạm. Quý vị nên giữ thông tin ấy để gửi ngân hàng và cơ quan tiếp nhận.

Bước 3 — Báo nền tảng và trình báo đúng nơi.

Meta có hướng dẫn báo cáo riêng cho Facebook, Messenger và Marketplace. Hãy chọn đường báo cáo phù hợp với nơi quý vị gặp nội dung.

Vụ lừa đảo trên mạng có thể trình báo tại ic3.gov và ReportFraud.ftc.gov. Quý vị cũng có thể liên hệ cảnh sát địa phương để được hướng dẫn tiếp nhận.

Nếu có nguy hiểm tức thời, hãy gọi 911 thay vì chờ phản hồi qua mạng.

Nếu chưa chuyển tiền, hãy gọi cho con cháu hoặc người thân đáng tin để cùng kiểm tra trước. Với tin nhắn mượn tiền, hãy gọi người quen bằng số quý vị đã lưu từ trước.

Cẩn thận với người hứa tìm thủ phạm để lấy lại tiền

Trong lúc chờ phản hồi, người bị hại có thể gặp một lời chào mời khác: trả phí để được truy tìm hoặc thu hồi tiền.

Trên trang hỗ trợ nạn nhân, FBI cảnh báo kẻ gian có thể tiếp cận người đã bị lừa và hứa thu hồi thiệt hại để thu phí.

Một cảnh báo riêng của FBI mô tả kẻ giả luật sư tiếp cận nạn nhân lừa tiền mã hóa. Chúng có thể đòi phí trước, thông tin ngân hàng hoặc tiền được gọi là thuế.

Đó là hồ sơ về lừa tiền mã hóa, không phải bằng chứng mọi dịch vụ truy tìm Facebook đều giống nhau. Nhưng nó cho thấy lời hứa cứu giúp cũng có thể mở đầu một lần mất tiền nữa.

Ba dấu hiệu đáng dừng lại kiểm tra:

• Người lạ hứa biết tên thật chỉ từ đường link, nhưng chưa giải thích căn cứ.
• Họ đòi quý vị chuyển phí trước rồi mới giao kết quả.
• Họ yêu cầu mật khẩu, mã xác minh hoặc thông tin ngân hàng để làm việc.

FBI khuyên nạn nhân không gửi tiền hay thông tin cá nhân cho người lạ chủ động hứa thu hồi tiền mã hóa.

Với gia đình ở Bolsa, một bước hữu ích hơn cuộc săn tên trên mạng là ngồi cùng nhau gom chứng cứ. Người trẻ có thể giúp lưu link; người lớn tuổi kể lại trình tự và giữ chứng từ.

Có dấu vết chưa có nghĩa đã biết ai đứng sau. Biết được người cũng chưa có nghĩa lấy lại được tiền. Điều quý vị có thể làm ngay là báo giao dịch, giữ hồ sơ và tránh trao thêm tiền cho một lời hứa.

Nơi báo cáo và xin hướng dẫn

• Báo nội dung trên Facebook, Messenger hoặc Marketplace: hướng dẫn của Meta.
• Trình báo tội phạm trên mạng với FBI: ic3.gov.
• Báo lừa đảo với FTC: ReportFraud.ftc.gov.
• Cảnh sát Westminster — điều phối không khẩn cấp:
  (714) 548-⁠3212
  Website: westminster-ca.gov.
• Trường hợp nguy hiểm tức thời:
  911.