Quý vị phải bỏ nhà đi hồi tháng 5? Có ba nơi đang giữ tiền đền, và cửa lớn nhất sắp mở

Chuyện gì đã xảy ra?

Chiều thứ Năm, ngày 21 tháng 5 năm 2026, nhân viên hãng GKN Aerospace ở Garden Grove phát hiện một bồn chứa hóa chất đang nóng lên bất thường. Hóa chất trong bồn tên là methyl methacrylate, viết tắt là MMA — một chất dùng để làm kính acrylic cho máy bay.

Qua ngày thứ Sáu 22 tháng 5, Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam (Orange County Fire Authority) ra lệnh di tản bắt buộc cho nhiều khu chung quanh. Lệnh này chạm tới cư dân sáu thành phố: Garden Grove, Stanton, Westminster, Cypress, Anaheim và Buena Park.

Lệnh di tản được gỡ một phần ngày 25 tháng 5, và gỡ hẳn ngày 26 tháng 5 năm 2026.

Nhà máy GKN nằm ở Garden Grove đã 60 năm và có hơn 500 nhân viên, theo lời công ty. Cũng theo GKN, không ai bị thương trong vụ này, và Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam xác nhận điều đó.

Đây là chuyện cũ. Chuyện mới là tiền.

Ba nơi đang giữ tiền — và cửa nào đang mở

Sau vụ di tản, có ba nguồn tiền khác nhau dành cho người bị ảnh hưởng. Ba nguồn này do ba bên khác nhau quản, điều kiện khác nhau, và mở vào những lúc khác nhau. Lẫn lộn giữa chúng là chuyện rất dễ xảy ra.

### Cửa 1 — Quỹ 100 triệu đô của GKN (chưa mở)

Đây là nguồn lớn nhất, và cũng là nguồn nhiều người trông nhất.

GKN Aerospace loan báo sẽ lập một chương trình bồi thường, cấp tới 100 triệu đô la. Đối tượng là cư dân và cơ sở buôn bán đủ điều kiện, để giải quyết các thiệt hại dính tới lệnh di tản tháng 5.

Theo GKN, quỹ sẽ hoàn lại những khoản này:

- Tiền khách sạn
- Tiền ăn
- Tiền đi lại
- Tiền lương bị mất
- Thiệt hại vì không dùng được nhà hay mặt bằng

Công ty nói chi tiết chương trình "đang được xây dựng". Mốc nhắm tới là mở nhận đơn vào mùa thu 2026, và trả tiền cho các đơn hợp lệ "ngay sau đó".

Hai điều GKN hứa mà độc giả mình nên nhớ. Thứ nhất, công ty nói sẽ cho hướng dẫn bằng nhiều thứ tiếng. Thứ hai, GKN nói sẽ tổ chức một loạt buổi gặp cộng đồng để giúp người dân nộp đơn.

Hiện giờ chỉ có một việc làm được: vào gkngg.com ghi danh nhận tin. Trang này hỏi tên, email, mã vùng bưu điện, và hỏi quý vị ghi danh với tư cách cá nhân/gia đình hay cơ sở buôn bán.

⚠️ HAI ĐIỀU NÊN BIẾT TRƯỚC KHI NỘP ĐƠN

Thứ nhất, đang có kiện tụng. Theo trang hỏi–đáp của GKN, nhiều vụ kiện tập thể và kiện riêng lẻ liên quan tới lệnh di tản tháng 5 đã được nộp. Các vụ này nằm tại Tòa Thượng thẩm Quận Cam và Tòa Liên bang Khu vực Trung California.

Thứ hai, GKN nói sẽ giải thích thêm. Cũng trên trang đó, công ty viết thêm một điều. Phần giải thích về hậu quả pháp lý của việc tham gia chương trình bồi thường sẽ được đưa ra trước khi chương trình mở.

Phần giải thích đó tới nay chưa có. Ai đang cân nhắc có thể chờ đọc phần đó, hoặc hỏi ý kiến một luật sư có giấy phép.

### Cửa 2 — Quỹ OC Community Resilience (đang chạy)

Đây là quỹ do Orange County United Way lập, dành hỗ trợ trực tiếp cho cư dân và cơ sở buôn bán ở sáu thành phố bị ảnh hưởng.

Tiền trong quỹ phần lớn cũng từ GKN. Đầu tháng 6, công ty góp 3 triệu đô vào quỹ này. GKN nói đã hứa thêm 1 triệu đô cho các chương trình cộng đồng rộng hơn ở Quận Cam. Trước đó, trong lúc lệnh di tản còn hiệu lực, công ty đã góp 1 triệu đô cho Hồng Thập Tự Hoa Kỳ.

Quỹ này đã chạy được một thời gian. Theo bản tin ngày 1 tháng 7 năm 2026 của thành phố Garden Grove, gần 1.400 gia đình đã nhận được hỗ trợ.

Cách vào: qua 2-1-1 Orange County, một dịch vụ của Orange County United Way.

Thành phố lưu ý một điểm dễ làm hồ sơ bị chậm: phần lớn người nộp đơn được gửi cho một đường dẫn bảo mật để tải giấy tờ lên. Ai được gửi đường dẫn đó thì nên tải giấy tờ lên sớm.

Bản tin mới nhất của thành phố về quỹ này đề ngày 1 tháng 7 năm 2026. Người mới muốn nộp nên gọi 2-1-1 hỏi trước xem quỹ còn nhận hay không.

### Cửa 3 — Business Recovery Center của SBA (cho tiệm buôn, và là tiền vay)

Cửa này chỉ dành cho cơ sở buôn bán, và cần hiểu cho đúng: đây là chương trình cho vay sau thiên tai, không phải tiền cho không.

Cơ quan Quản trị Doanh nghiệp Nhỏ Hoa Kỳ (SBA) đã mở một Business Recovery Center ngay tại Garden Grove. Nhân viên ở đó trả lời thắc mắc về chương trình cho vay, giải thích thủ tục, và ngồi giúp điền đơn.

Địa chỉ:
12966 Euclid St., Garden Grove, CA 92840

Giờ mở cửa theo thông báo của thành phố:
Thứ Hai đến thứ Sáu, 9 giờ sáng – 6 giờ chiều

Trung tâm loại này thường chỉ mở có thời hạn, nên nên gọi xác nhận trước khi tới.

Không cần hẹn cũng vào được. Muốn hẹn trước thì đặt trên appointment.sba.gov.

Trung tâm Phục vụ Khách hàng SBA:
(800) 659-⁠2955

Email: disastercustomerservice@sba.gov

Còn bảo hiểm nhà thì sao?

Thành phố Garden Grove khuyên cư dân liên lạc thẳng với hãng bảo hiểm nhà hoặc bảo hiểm người thuê nhà của mình. Chủ tiệm thì liên lạc hãng bảo hiểm của tiệm để hỏi về quyền đòi bồi thường.

Đây là cửa thứ tư, và là cửa duy nhất quý vị mở được ngay hôm nay mà không phải chờ ai.

Giữ giấy tờ gì, ngay từ bây giờ

Quỹ lớn nhất chưa mở, nhưng việc chuẩn bị giấy tờ thì làm được ngay. Chuẩn bị càng sớm, lúc mở đơn càng đỡ luống cuống.

Dựa trên danh sách khoản chi mà GKN nói sẽ hoàn, những thứ nên gom lại gồm:

Bước 1 — Giấy tờ chỗ ở. Biên nhận khách sạn, motel, hoặc tin nhắn thỏa thuận nếu quý vị ở nhờ nhà người quen và có trả tiền.

Bước 2 — Giấy tờ ăn uống và đi lại. Biên nhận nhà hàng, chợ, xăng, tiền đậu xe trong những ngày phải rời nhà.

Bước 3 — Giấy tờ tiền lương bị mất. Bảng lương, lịch làm việc, hoặc thư của chủ hãng xác nhận quý vị nghỉ mấy ngày.

Bước 4 — Với tiệm buôn. Hình chụp tiệm đóng cửa, sổ doanh thu những ngày đóng so với ngày thường, đơn đặt hàng bị hủy.

Bước 5 — Ghi lại ngày tháng. Ghi rõ quý vị rời nhà ngày nào, về ngày nào. Lệnh di tản gỡ một phần ngày 25 và gỡ hẳn ngày 26 tháng 5, nên mỗi nhà một khác.

Chuyện gì sắp tới

Hội đồng Thành phố Garden Grove nghe báo cáo cập nhật về vụ rò hóa chất tối thứ Ba 8 tháng 9 năm 2026. Mục này nằm ngay đầu nghị trình. Đây là dịp gần nhất để nghe giới chức nói về tiến độ.

Về phía nhà máy, GKN cho biết công ty nhắm ngày 28 tháng 9 năm 2026. Đó là mốc để phần cơ sở bị ảnh hưởng sản xuất trở lại đầy đủ. Công ty nói việc này phải theo một kế hoạch an toàn được tòa chuẩn thuận và có giám sát độc lập.

Khu vực chứa bồn hiện vẫn bị rào lại. GKN nói việc phân tích nguyên nhân vẫn đang tiếp tục. Công ty cho biết đang làm việc với Cơ quan Y tế Quận Cam (OCHCA), Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Liên bang (U.S. EPA) và Cal OSHA.

Vì sao bồn nóng lên, tới nay vẫn chưa có câu trả lời công khai.

Ai quyết bước kế tiếp? Phần lớn nằm ở GKN — công ty vừa là bên lập quỹ, vừa là bên tự quản chương trình bồi thường. Điều kiện hưởng thế nào, ai bị loại ra, và nhận tiền rồi thì còn quyền kiện hay không: cả ba câu đó đều chưa có lời đáp công khai. Người bị di tản ở Bolsa và vùng chung quanh chỉ còn cách theo dõi sát và giữ kỹ giấy tờ.