Bốn tháng sau vụ di tản vì bồn hóa chất GKN: Garden Grove gia hạn tình trạng khẩn cấp tới 22 tháng 11, GKN nói ngày mở máy 28 tháng 9 chỉ là "mốc dự kiến" và quỹ đền mở "trước cuối tháng 10"

Chuyện gì đã xảy ra hồi tháng 5

Chiều thứ Năm 21 tháng 5 năm 2026, nhân viên nhà máy GKN Aerospace ở Garden Grove thấy một bồn chứa hóa chất nóng lên bất thường. Hóa chất là methyl methacrylate, viết tắt MMA, chất dùng làm kính acrylic cho máy bay. Sáng 22 tháng 5, thành phố tuyên bố tình trạng khẩn cấp địa phương. Cùng ngày, Cơ quan Cứu hỏa Quận Cam (Orange County Fire Authority, OCFA) ra lệnh di tản bắt buộc quanh nhà máy, rồi mở rộng vùng di tản qua Westminster, Anaheim, Buena Park, Cypress và Seal Beach. Lệnh di tản gỡ hẳn ngày 26 tháng 5.

Bolsa Bridge đã viết về ba nguồn tiền đền cho người di tản trong bài ngày 8 tháng 9 năm 2026: Quý vị phải bỏ nhà đi hồi tháng 5? Có ba nơi đang giữ tiền đền, và cửa lớn nhất sắp mở. Bài này nói chuyện khác: bốn tháng sau, nhà máy và thành phố đang ở đâu.

Tình trạng khẩn cấp là gì, và vì sao còn kéo dài

Tình trạng khẩn cấp địa phương, tiếng Anh là local emergency, là tuyên bố của thành phố khi một sự cố vượt sức lực lượng tại chỗ. Tuyên bố này cho phép thành phố gọi trợ giúp từ các thành phố khác, mua sắm khẩn không qua thủ tục thường, và xin tiểu bang, liên bang hoàn tiền sau. Ở Garden Grove, Quản trị viên Thành phố Lisa L. Kim, trong vai Giám đốc Dịch vụ Khẩn cấp, ký tuyên bố lúc 9 giờ 30 sáng 22 tháng 5. Hội đồng phê chuẩn ngày 26 tháng 5. Thống đốc Newsom tuyên bố tình trạng khẩn cấp cấp tiểu bang cho Quận Cam ngày 23 tháng 5.

Luật Chính quyền California, điều 8630(c), buộc hội đồng xem lại nhu cầu duy trì tình trạng khẩn cấp ít nhất mỗi 60 ngày, cho tới khi hội đồng chấm dứt. Garden Grove đã gia hạn một lần ngày 23 tháng 6, bằng Nghị quyết 9991-26, tới ngày 23 tháng 9. Tối 22 tháng 9, hội đồng thông qua lần gia hạn kế tiếp, tới ngày 22 tháng 11 năm 2026. Mục 12 nằm trong phần consent, tức biểu quyết chung một lượt với các mục thủ tục; không nghị viên nào xin bàn riêng, phiếu 7–0.

Westminster cũng có tuyên bố khẩn cấp riêng cho vụ này, vì một phần cư dân thành phố nằm trong vùng di tản mở rộng. Hội đồng Westminster tái xác nhận Tuyên bố 2026-01 và Nghị quyết 5348 ngày 17 tháng 8 năm 2026. Kỳ họp 23 tháng 9 của Hội đồng Westminster đã bị hủy; kỳ kế tiếp là 14 tháng 10.

Bốn tháng sau, ở 12122 Western Avenue có gì

Memo của Luật sư Thành phố Omar Sandoval trình hội đồng nói rõ ba điều. Một, nguy cơ bồn hỏng phát nổ "đã được ngăn". Hai, hai trong ba bồn đã rút cạn hoàn toàn, còn bồn hỏng "vẫn trong tình trạng dán nhãn đỏ", tức bị cấm dùng. Ba, việc đánh giá và quyết định có tháo các bồn khỏi khu đất hay không "chưa hoàn tất". Về tiền, memo chỉ ghi một câu: tổng tác động tài chính của việc ứng phó "vẫn đang được rà".

Về con số người từng di tản, hai văn bản của chính thành phố ghi hai số khác nhau. Memo nói vùng mở rộng có khoảng 40.000 cư dân. Nghị quyết kèm theo nói OCFA ra lệnh di tản ảnh hưởng khoảng 50.000 cư dân. Bài không chọn một trong hai; cả hai đều là con số của thành phố.

Về phía công ty, trang hỏi–đáp của GKN Aerospace cho biết bồn gặp sự cố, gọi là Tank #1, sẽ không dùng lại. Toàn bộ MMA đã trung hòa trong hai bồn còn lại đã được đưa đi. Công ty nói việc chứa hóa chất sau này sẽ dùng một hệ thống tách hẳn khỏi bồn cũ, đã nâng cấp, kiểm định và chứng nhận. Trang này nhắm ngày 28 tháng 9 năm 2026 để nhà máy hoạt động lại đầy đủ; tối 22 tháng 9, đại diện công ty gọi đó là mốc dự kiến, nói rõ ở phần dưới. Vì sao bồn nóng lên hồi tháng 5, trang của công ty chưa nêu nguyên nhân.

Theo NBC Los Angeles đưa tin những ngày đầu, bồn 34.000 gallon lúc đó chứa khoảng 6.000 đến 7.000 gallon MMA, và một cái van "hỏng và kẹt" khiến đội cứu hỏa không rút được hóa chất ra. Chi tiết này giải thích vì sao vụ việc kéo dài nhiều ngày.

Tối 22 tháng 9: GKN nói gì trước hội đồng

Mục 4 lên bàn khoảng 7 giờ 30 tối. Quản trị viên Thành phố Lisa Kim giới thiệu ông Steve Carlin, đại diện GKN Aerospace, người đã cập nhật hội đồng hai tuần trước. Ông nói hai việc: quỹ đền và ngày mở máy.

Về quỹ đền, ông Carlin nói công ty đang hoàn tất chi tiết chương trình với Văn phòng Biện lý Quận Cam. Xong bước đó, toàn bộ chương trình được nộp cho tòa duyệt lần cuối. Có phê duyệt, công ty sẽ mở nhận đơn "rất nhanh sau đó" và tổ chức buổi gặp cộng đồng cùng lúc, để trả lời câu hỏi về quỹ và về nhà máy. Mốc ông đưa ra: "hy vọng trong vài tuần tới, chắc chắn trước cuối tháng 10".

Phó Thị trưởng George Brietigam nói ông thất vọng vì tưởng quỹ mở cuối tháng 9. Ông Carlin trả lời lần trước ông đã nói cuối tháng 10 và vẫn giữ mốc đó; chương trình phải qua nhiều bên để "tới được người bị ảnh hưởng nặng nhất". Ông hứa có điểm tiếp nhận tại chỗ để nhân viên giúp điền đơn, đường dây điện thoại nhiều ngôn ngữ, và nộp trực tuyến.

Hai câu hỏi chưa có trả lời. Ông Brietigam hỏi người nộp đơn phải chờ bao lâu mới biết được duyệt hay không; ông Carlin nói chưa thể đưa ngày, vì chi tiết còn trong quá trình duyệt. Ông cũng hỏi quỹ 100 triệu đô có dùng chung để giải quyết các vụ kiện tập thể không; câu trả lời là "chưa có thêm thông tin". Nghị viên Phillip Nguyen hỏi cư dân có được biết trước cần giấy tờ gì; ông Carlin nói có, mọi yêu cầu sẽ công bố khi mở.

Về ngày mở máy, ông Carlin nói công ty "vẫn nhắm chạy lại đầy đủ trong vài tuần tới", làm việc với chuyên gia an toàn bên ngoài và các cơ quan quản lý tiểu bang, địa phương, liên bang. Nghị viên Ariana Arestegui nói hội đồng "không hề biết" về ngày 28 tháng 9 cho tới khi GKN công bố, và xin giải thích cách định ngày. Ông Carlin trả lời: công ty xếp khối lượng việc còn lại vào lịch, lịch ra ngày 28 tháng 9; đó là "mốc quản lý dự án", không có gì đặc biệt, "trễ thì trễ". Orange County Tribune cùng đêm dẫn lời ông gọi đó là "mục tiêu, không phải ngày cố định".

Nghị viên Yesenia Muñeton nói không cần chờ tòa mới tổ chức buổi gặp cộng đồng, vì cư dân còn nhiều câu hỏi về chuyện gì đã xảy ra và cách phòng ngừa. Bà nói "tháng 10 có thể thành tháng 11" và yêu cầu công ty trở lại với một ngày cụ thể. Nghị viên Cindy Tran nói cư dân muốn hỏi thẳng công ty, không qua hội đồng. Một nghị viên hỏi công ty còn mở cửa cho tham quan không; ông Carlin nói có một chuyến đã xếp ngày 29 tháng 9.

Phần ý kiến công chúng kéo dài hai giờ, từ gần 8 giờ tới gần 10 giờ tối, với hơn 30 người phát biểu. Phần lớn nói về GKN. Nhiều người đòi hội đồng ra nghị định khẩn cấp hay lệnh tạm ngưng để chặn nhà máy chạy lại đầy đủ ngày 28 tháng 9 và chặn mở rộng. Vài người kể chuyện đưa cha mẹ ngoài 90 tuổi đi di tản hồi tháng 5. Một số người phản đối cả việc nhà máy sản xuất linh kiện cho máy bay quân sự. Ông Carlin ở lại nghe hết, như đã hứa với hội đồng.

Đòi hỏi tạm ngưng không nằm trong nghị trình, và hội đồng không biểu quyết gì về việc mở lại nhà máy. Việc duy nhất hội đồng làm về vụ này là mục 12: gia hạn tình trạng khẩn cấp tới 22 tháng 11, thông qua 7–0 trong phần biểu quyết gộp lúc gần 10 giờ, không ai xin bàn riêng.

Tiền đền: cửa lớn nhất lùi về "trước cuối tháng 10"

Trang của GKN, đọc lại sáng 23 tháng 9, vẫn ghi chương trình đền bù tới 100 triệu đô "dự kiến mở nhận đơn trong nửa đầu tháng 10 năm 2026" và buổi gặp cộng đồng "tuần đầu tháng 10". Lời ông Carlin tối 22 tháng 9 là mốc mới hơn: trước cuối tháng 10, sau khi Biện lý Quận và tòa duyệt. Quỹ do một bên xử lý hồ sơ độc lập điều hành. Khoản được hoàn, theo GKN: tiền khách sạn, ăn uống, đi lại, lương bị mất và thiệt hại vì không dùng được nhà. Công ty nói sẽ có trợ giúp nộp đơn tại chỗ và qua điện thoại, và yêu cầu cuối cùng về giấy tờ sẽ công bố khi chương trình mở. Trang của thành phố, cập nhật ngày 15 tháng 9, ghi GKN dự định tổ chức các buổi gặp cộng đồng từ tháng 10.

Theo hai trang này, GKN đã góp 1 triệu đô cho Hội Hồng Thập Tự Hoa Kỳ và 3 triệu đô cho quỹ OC Community Resilience của United Way. Nhiều vụ kiện tập thể và cá nhân đã nộp tại Tòa Thượng thẩm Quận Cam và tòa liên bang; công ty đăng các đơn kiện trên trang của mình. Bài không nói nhận tiền quỹ có ảnh hưởng tới quyền kiện hay không, vì chưa có luật sư nào đứng tên trả lời.

Cách chuẩn bị không đổi so với bài trước: giữ mọi biên nhận từ ngày 22 đến 26 tháng 5, giấy xác nhận mất lương, và hình chụp tiệm đóng cửa.

Mốc kế tiếp

• 29 tháng 9: một chuyến tham quan nhà máy đã xếp lịch, theo lời GKN với hội đồng; công ty chưa nói ai được dự.
• Trước cuối tháng 10: GKN hẹn mở nhận đơn đền bù và tổ chức buổi gặp cộng đồng, sau khi Biện lý Quận và tòa duyệt. Ngày cụ thể chưa có.
• Trước 22 tháng 11: hội đồng Garden Grove phải rà lại tình trạng khẩn cấp lần nữa.
• Hỏi về vụ việc và quỹ:
  Thành phố Garden Grove, trang sự cố: ggcity.org/hazmat-incident
  GKN Aerospace, trang hỏi–đáp: gkngg.com
  Business Recovery Center của SBA (cho tiệm buôn): (800) 659-⁠2955
  2-1-1 Orange County (quỹ OC Community Resilience): gọi 211

Ai quyết bước kế tiếp? Về tình trạng khẩn cấp, là hội đồng Garden Grove, mỗi 60 ngày một lần. Về ngày mở máy, là GKN cùng các cơ quan quản lý; ngày 28 tháng 9 nay chỉ là mốc dự kiến. Về tiền đền, là chương trình của GKN, hẹn trước cuối tháng 10, sau khi tòa duyệt. Bốn tháng sau đêm di tản, cả ba việc đều còn dang dở, và cư dân phía tây Garden Grove, Westminster và Midway City vẫn là người chờ.

Bản dịch có sự hỗ trợ của AI, được biên tập viên hiệu đính.